Besluitvorming

Besluitvorming, zo blijkt uit onderzoek, kan negatief beïnvloed worden door het bestaan van conflicten. Met name affectief conflicten ofwel conflicten die zich afspelen binnen een competitieve context hebben een verlammende werking op de besluitvorming binnen een organisatie. Echter, er is ook een positieve relatie aangetoond tussen de kwaliteit van de besluitvorming en het bestaan van conflict. Er is dan echter sprake van een bepaalde mate van cognitief conflict ofwel van conflicten die zich afspelen binnen een coöperatieve context.

Advocaat van de duivel verhoogt de kwaliteit van besluitvorming

In een bekend psychologisch experiment had men groepen geformeerd van managers die een bepaald probleem zo goed mogelijk moesten oplossen. Wat deze managers niet wisten, was dat in sommige groepen een handlanger van de onderzoekers participeerde die als opdracht had om zoveel mogelijk argumenten te bedenken tegen de geopperde oplossingen. Uiteindelijk bleek dat de groepen waarin zo'n handlanger zat, tot veel betere oplossingen (lees: besluiten) te komen dan de groepen zonder zo'n handlanger. Hieruit blijkt dat een bepaalde mate van cognitief conflict een positief effect heeft op de kwaliteit van de besluitvorming. Toen echter aan de groepen werd gevraagd één groepslid uit de groep te zetten, kozen de groepen waarin een handlanger van de onderzoekers zat, bijna unaniem voor het verwijderen van juist deze persoon. Hieruit blijkt dat de conflictervaring negatief is en dat cognitief conflict gemakkelijk omklapt naar affectief conflict. Met andere woorden: de groepsleden bleken deze advocaat van de duivel - die er voor een belangrijk deel toe bijgedragen had dat het betreffende team een goede oplossing had bedacht - niet sympathiek te vinden en waren hem liever kwijt dan rijk.

Binnen de literatuur over besluitvorming onderscheidt men verschillende modellen van besluitvorming. Er bestaan prescriptieve en descriptieve modellen. De prescriptieve modellen schrijven voor hoe een goed besluit genomen dient te worden. De descriptieve modellen beschrijven hoe mensen in de praktijk besluiten nemen. De volgende modellen worden onderscheiden:

• Rationele model (expected utility model)
• Bounded rationality model
• Garbage can model
• Politiek model

Het rationele model is prescriptief. Het schrijft voor dat de beste besluiten worden genomen als van te voren vastgesteld is aan welke criteria een besluit of oplossing moet voldoen, als zoveel mogelijk opties (mogelijke oplossingen) zijn gegenereerd en getoetst zijn aan de vastgestelde criteria. De oplossing die op deze criteria het beste scoort, is de beste oplossing.

Het 'bounded rationality model' zegt dat mensen genoegen nemen met het beoordelen van een beperkt aantal mogelijke oplossingen aan de hand van een beperkt aantal criteria. Niet de beste oplossing wordt gekozen, maar de oplossing die 'satisficing' is, een samenvoeging van het woord 'satisfying' en 'sufficing', bevredigend en voldoende.

Het 'garbage can model' stelt dat er binnen een organisatie problemen, oplossingen, participanten en keuzegelegenheden zijn die min of meer toevallig verbindingen met elkaar aangaan. Het kan heel goed voorkomen dat binnen een organisatie ene oplossing al geruime tijd voorhanden is, maar dat er nog geen probleem is geformuleerd dat bij deze oplossing past. Zodra dat wel het geval is, gaan oplossing en probleem een verbinding aan. Het 'garbage can model' vertoont verwantschap met de chaostheorie.

Het politiek model ten slotte, ziet besluitvorming als een resultante van allerlei krachten die sterk te maken hebben met de belangen van de betrokken beslissers. Mensen nemen niet het beste besluit, maar het besluit dat de meeste belangen dient en het besluit van de meest machtigen.