Coöperatie en competitie

De Amerikaanse sociaal psycholoog Morton Deutsch heeft het begrip 'conflict' gedefinieerd als een verschijnsel dat ontstaat als activiteiten van twee of meer mensen niet met elkaar stroken (Deutsch gebruikt het woord 'incompatible'). Zijn definitie wijkt af van die van veel andere onderzoekers en publicisten die stellen dat er bij een conflict altijd sprake is van verschillende doelstellingen of ambities. Deutsch maakt echter onderscheid tussen conflicten die ontstaan als mensen dezelfde doelstellingen hebben en conflicten waarbij de doelstellingen van partijen van elkaar verschillen.

Coöperatieve context

Mensen die dezelfde doelstelling hebben en elkaar nodig hebben om die doelstelling te bereiken, werken binnen een coöperatieve context. De leden van een projectteam binnen een organisatie bijvoorbeeld hebben elkaar nodig om de doelstellingen van het project snel en effectief te bereiken. Verprutst één van de teamleden het, dan hebben de andere leden daar last van. Succes van één teamlid, betekent succes voor het hele team.

Competitieve context

Een competitieve context...

Hebben mensen verschillende doelstellingen, dan is er sprake van een competetieve context. In dat geval is het gunstig als de ander de zaak verprutst, want dit leidt onmiddellijk tot voordeel voor de andere partij. Stel er zijn twee mensen die dezelfde functie ambiëren. Beiden solliciteren, maar er is slechts één vacature. Als één kandidaat een slechte indruk maakt op het sollicitatiegesprek, is dat in het voordeel van de andere kandidaat. Voert één kandidaat echter het sollicitatiegesprek van zijn leven, dan slinken de kansen van de andere kandidaat behoorlijk.

Twee soorten gedrag

Het gedrag dat mensen vertonen in een coöperatieve context is geheel anders dan dat wat ze in een competitieve context laten zien. Dit betekent dat ook conflicten in een competitieve context anders worden opgelost, dan binnen een coöperatieve context. In het volgende overzicht zijn de belangrijkste verschillen naast elkaar gezet:

Gemengde doelstellingen

Zelfs als mensen binnen een coöperatieve context werken, is het niet uitgesloten dat gedrag dat past binnen een competitieve context de overhand krijgt. Dit heeft te maken met het feit dat het zelden zo is dat een context eenduidig coöperatief of competitief is. Binnen een coöperatieve context (bijvoorbeeld het projectteam dat een bepaalde organisatiedoelstelling nastreeft) bestaat vaak ook een competitieve context (bijvoorbeeld de persoonlijke doelstelling van een teamlid om zodanig op te vallen binnen het projectteam dat hij of zij in aanmerking komt voor promotie). Hierdoor is het mogelijk dat teams die op papier dezelfde doelstellingen hebben en van wie dus verwacht mag worden dat ze gedrag vertonen dat past bij het rijtje onder 'coöperatief', zich toch gedragen volgens de kenmerken onder 'competitief'.

Het verschil in gedrag binnen een coöperatieve en competitieve context vinden we ook terug bij cognitieve en affectieve conflicten.