Narratieve mediation

Activiteiten

In samenwerking met het Expertisecentrum Conflictmanagement organiseren wij workshops en lezingen rond narratieve (en transformatieve) mediation. Kijk op ons actueel overzicht voor meer details.

Gangbare visie op mediation

In 2001 verscheen het boek Narrative Mediation: A New Approach to Conflict Resolution van John Winslade en Gerald Monk. Dit boek beschrijft een visie op mediation die sterk verschilt van de gangbare visie op mediation. De gangbare visie kent als basisaanname dat ieder mens bepaalde belangen van waaruit hij handelt. Vaak worden belangen vertaald in standpunten en deze standpunten botsen soms met de standpunten van andere mensen. Zo'n botsing veroorzaakt een conflict. Vaak zijn mensen zich niet bewust van de belangen van de andere partij en communiceren ze met elkaar door standpunten uit te wisselen in plaats van belangen.. Als deze standpunten haaks op elkaar staan, verhardt het conflict zich en treedt er escalatie op. De rol van de mediator is om te zoeken naar de onderliggende belangen en hij doet dit door partijen aan te moedigen informatie uit te wisselen, hun onderlinge communicatie te verbeteren en onderhandeling tussen partijen te faciliteren. Winslade en Monk noemen deze benadering van mediation de 'interest-based mediation'; in Nederland wordt deze vorm van mediation meestal aangeduid als de probleemoplossende mediation.

Visie vanuit de narratieve mediation

De visie op conflicten binnen de narratieve mediation is een andere. De narratieve mediation kent een belangrijke plaats toe aan verhalen die mensen vertellen (het woord 'narrative' betekent in het Engels vertelling of verhaal). Door verhalen te vertellen geven mensen betekenis aan gebeurtenissen en creëren ze hun eigen werkelijkheid. De verhalen die worden verteld, worden enerzijds gekleurd door persoonlijke gebeurtenissen en ervaringen, anderzijds door de cultuur waarin mensen hun wortels hebben. Opvattingen bijvoorbeeld over wat het huwelijk precies inhoudt, wat goed moederschap is, wat wel en niet geoorloofd is op de werkvloer, hoe een conflict opgelost dient te worden, et cetera zijn sterk cultureel bepaald. De narratieve mediator probeert de verhalen die partijen vertellen, als het ware samen met partijen te herschrijven. Daarmee neemt hij de positie van co-auteur in. Herschrijven is noodzakelijk, want mensen in een conflictsituatie vertellen verhalen waarin samenwerking vanuit wederzijds vertrouwen moeilijk of zelfs onmogelijk is.

De narratieve mediation heeft haar wortels in het zogenaamde sociaal constructivisme, een filosofische stroming die ervan uitgaat dat we ons eigen begrip van de wereld waarin we leven, construeren. Ieder van ons creëert zijn eigen 'regels' en 'mentale modellen' die we gebruiken op betekenis te geven aan onze ervaringen.

Samenwerking en onderling vertrouwen

Een belangrijk uitgangspunt binnen de narratieve mediation is dat er altijd een verhaal van samenwerking bestaat. Dit verhaal van samenwerking wordt als het ware verdrongen door het dominante conflictverhaal en het is de taak van de mediator om samen met partijen ruimte te geven aan het alternatieve verhaal van samenwerking en onderling vertrouwen.

Ruimte geven aan een ander verhaal hangt vaak sterk samen met een verschijnsel dat in het Engels aangeduid wordt met de term 'positioning'. Er wordt mee bedoeld dat mensen in de interactie met elkaar posities innemen en anderen in bepaalde posities plaatsen. Een werkgever bijvoorbeeld die zegt dat emoties niet op de werkvloer thuishoren, plaatst daarmee zijn werknemers in een positie waarin zakelijkheid geboden is. Iemand die zich als expert opstelt, plaatst anderen automatisch in de positie van leek of van minder deskundige.

In conflictsituaties kan 'positioning' een verlammend effect hebben, zeker als iemand in een positie geplaatst wordt die weinig handelingsvrijheid geeft. De mediator kan het verschijnsel 'positioning' gebruiken om de handelingsvrijheid van partijen te vergroten en daarmee een andere relatie mogelijk te maken. Hij doet dit door verhalen ruimte te geven waarin andere positionering mogelijk is, waarin de rollen anders liggen. Het werken met posities die mensen in de interactie innemen, is een van de technieken die binnen de narratieve mediation worden toegepast.

Een alternatief verhaal van samenwerking en vertrouwen wordt mogelijk als het dominante verhaal naar de achtergrond wordt gedrukt. Behalve door gebruik te maken van 'positioning', kan de narratieve mediator nog een aantal zogenaamde deconstructietechnieken toepassen, waarvan hieronder enkele voorbeelden worden genoemd.

Deconstructietechnieken

Voorbeelden van deconstructietechnieken zijn 'externaliseren' en het zoeken van uitzonderingen op het dominante conflictverhaal. Externaliseren wil zeggen dat de mediator partijen helpt het conflict niet in de ander te plaatsen, maar tussen hen in. Vaak gebeurt dit door partijen te vragen naar de impact die het conflict op hun leven heeft. De impact van een conflict is vaak op beide partijen groot. Een arbeidsconflict bijvoorbeeld heeft consequenties voor het plezier dat iemand in zijn werk heeft, voor de relatie met andere collega's en vaak ook voor aspecten van het leven buiten het werk (gezondheid, relaties in de privésfeer e.d.). Het kan partijen helpen als ze het conflict kunnen zien als iets wat tussen hen is komen te staan en wat voor hen beiden vervelende gevolgen heeft. Partijen kunnen dan hun energie richten op het uit de weg ruimen van het 'vervelende ding', in plaats van zich te richten op het bestrijden van elkaar.

John Winslade: grondlegger narratieve mediation

Elk conflictverhaal kent inconsistenties. Iemand die zegt dat de andere partij nooit respect heeft getoond, vertelt alleen gebeurtenissen die het gebrek aan respect van de ander illustreren. Gemakshalve vergeet hij de voorvallen te noemen waarin toch iets van respect viel op te merken. Door naar dit soort voorvallen te vragen, creëert de mediator ruimte voor het alternatieve verhaal. Gebeurtenissen die niet passen in het dominante conflictverhaal krijgen ruimte en zijn de bouwstenen voor het alternatieve verhaal van samenwerking en onderling vertrouwen.

Narratieve mediation in Nederland

In Nederland is de narratieve mediation nauwelijks bekend. Het Expertisecentrum Conflictmanagement wil graag een bijdrage leveren aan de verdere ontwikkeling van deze vorm van mediation, omdat we ervan overtuigd zijn dat narratieve mediation een waardevolle aanvulling is op de bestaande mediationpraktijk in Nederland en dat het vergroten van kennis over deze vorm van mediation en het opdoen van meer ervaring met het instrumentarium bijdraagt aan de professionalisering van het beroep van mediator.

Daarnaast zien we belangrijke andere toepassingsmogelijkheden van technieken die gebruikt worden in de narratieve mediation. Hierbij valt te denken aan coaching van mensen die in een conflictsituatie zitten, maar die terugschrikken voor mediation of voor wie een directe confrontatie (in de vorm van mediation) met de andere partij weinig zinvol is.